|
 Η περιοχή της κοινότητας Σπηλαίου έχει χαρακτηρισθεί περιοχή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους. Περικλείεται από την κοιλάδα του Βενέτικου, την κορυφογραμμή Ράχης Κερασιάς, Όρλιακα -Κανδύλας, το συνοικισμό Περιβολακίου και τα όρια των κοινοτήτων Ζιάκα, Πολυνερίου, Αναβρυτών, Μαυραναίων, Τρικώμου, Μοναχιτίου και Μικρολίβαδου του νομού Γρεβενών. Επίσης την περιφέρεια Σπηλαίου διασχίζει ο ποταμός Βελονιάς για 10-12 χλμ. ο οποίος καταλήγει στο Βενέτικο.
Το Σπήλαιο είναι χτισμένο σε υψόμετρο 960 μ., 4 χλμ. Ν του Ζιάκα. 26Ο άτομα, μόνιμοι κάτοικοι του χωριού, αντλούν το εισόδημά τους από τη γεωργία, την κτηνοτροφία και την υλοτομία. Το καλοκαίρι καταφθάνουν στο χωριό περίπου άλλα 400 άτομα, για να ξεκουραστούν και να απολαύσουν την όμορφη φύση.
Το Σπήλαιο είναι πατρίδα του Διαμάντη Κόκκινου, ο οποίος έδρασε στις περιφέρειες Γρεβενών και Καστανοχωρίων αντιμετωπίζοντας Τούρκους, Βούλγαρους και τη ρουμανική προπαγάνδα. Λίγο πριν τη διακήρυξη του τουρκικού συντάγματος του 1908, πιάστηκε σε ενέδρα ύστερα από προδοσία και κρεμάστηκε στις φυλακές Μοναστηρίου.
Την επανάσταση της Μακεδονίας κήρυξε εδώ ένας άλλος ήρωας της περιοχής, ο Θεόδωρος Ζιάκας, σε κοινό αγώνα με τον Χατζηπέτρο στη Θεσσαλία και το Γρόβα στην 'Ηπειρο, με αποκορύφωμα τη μεγάλη μάχη στο κάστρο του Σπηλαίου, όπου αντιμετώπισε 15.000 Τουρκαλβανούς του Αβδή Πασά των Ιωαννίνων και εξόντωσε 600 Τούρκους.
Τ ο 1100 π.Χ. (πρώϊμη εποχή του Σιδήρου) ο οικισμός του Σπηλαίου βρισκόταν στην ίδια θέση με την τωρινή, σύμφωνα με έγκυρες ενδείξεις. Άλλοι 12 οικισμοί μετοίκησαν στη θέση αυτή για λόγους ασφάλειας και μετά το 1854 προστέθηκαν οι οικισμοί "Ζιάννη", "Κερασιά", "Κάτω Κερασιά", "Ντόνα", "Σταυρός", "Ραβιαννή", "Καρούτη". Στο Σπήλαιο έχουν εντοπισθεί αρχαία ακρόπολη με τείχη 1 χλμ., νεκροταφείο καύσεων καθώς και νεκροπόλεις όλων των προϊστορικών και ιστορικών χρόνων. Το Κάστρο του έχει χαρακτηρισθεί διατηρητέο μνημείο. |
Το Γεφύρι της Πορτίτσας είναι από τα εντυπωσιακότερα της Μακεδονίας αφού είναι κτισμένο στη βάση δύο κάθετων βράχων που ο ένας σχεδόν αγγίζει σε κάποιο σημείο τον άλλο. Το μήκος του είναι 34 μ. και κτίσθηκε το 1743. Συγκεντρώνει αμέτρητους φίλους της πεζοπορίας καθώς προσφέρεται για «στενές επαφές» με την ονειρική φύση. Από το Σπήλαιο υπάρχει και ένα εύκολο διακριτό μονοπάτι που οδηγεί στο Φαράγγι. Ο ποταμός κυλάει σχετικά ήρεμα τους φθινοπωρινούς μήνες και μπορεί κάποιος να το διασχίσει μέχρι να φθάσει στα σπλάχνα του φαραγγιού εφόσον το επιτρέπουν οι συνθήκες.